Firenze, BNC, Conv. soppr. A I 402

Selected Canon Law Collections, ca. 500–1234
Library Firenze, BNC
Shelfmark Conv. soppr. A I 402
Siglum Fd
Century saec. XIImed
Provenance Camaldoli (monastero di)
European region of origin Northern Italy
General region of origin Italia (Toscana?)
Biblissima QID Q436345
Collection Gratian, Concordia discordantium canonum
Collection 2 In prima parte agitur
Digital Images archive.org
Description at mirabileweb.it
Author Giovanna Murano
Author Anders Winroth


The manuscript is a copy of Gratian, Concordia discordantium canonum; siglum: Fd.

Description

Membr.; 176 ff. + 4 ff. (composito: I: 1-107 [perduto il primo fasc.]; II: 108-167; III: 168-175); 354 × 220/225; sec. XII med. Fascicoli (English collation formula):

18 28(-1, 7th leaf) 3-58 64 7-218 224 238 241 252 263(singletons).

Alcune iniziali a penna sono state aggiunte negli spazi riservati (1160-70); eseguite da più artisti. ‘Copia a buono’ con spazi riservati per le iniziali minori (ma sono assenti numerose letterine d’attesa). Per accogliere nuovi testi sono stati predisposti spazi bianchi (cf. 26v, 34ra, 34va, 37vb, etc.). Prov. Camaldoli. È identificabile nell’inventario ‘A’ del 1406 al n. 164. A questa data il ms risultava già mutilo.

Contents

ff. 1ra-104ra Decretum (D.28 p.c. 13//stituti licite matrimonio - C.36 q.2 p.c. 11; prima recensio; nei margini sono stati inseriti testi corrispondenti alla seconda recensio da più mani che si avvalgono di scritture notulari e di protogotiche).

Appendix: Unde Adrianus quartus rescribit Vigiliensi ep., qui predicto Adriano pape sic scripsit: Domino et patri sanctissimo Adriano... ‘Quoniam vere obedientie-devotius peregit. § Rescriptis’; Adrianus ep. s.s. Dei venerabili fratri A(mando) Vigiliensi ep. ‘Litteras, quas pro negotio’ (f. 8r, ad D.50 c.37 ed.  Holtzmann, Kanonistische Ergänzungen V p. 148 no. 196 da questo ms); Iohannes cardinalis et legatus archiepiscopo Trani Ber(trando) et episcopo Vigiliarum A(rmando). ‘Compatrem filiam sui compatris vel commatris’ (f. 83v, in marg. ad C.30 q.1 c.5; ed. Holtzmann, Kan. Erg. (1958) 145 n. 192 da questo ms); Iohannes cardinalis et legatus archiepiscopo Trani Ber(trando) et episcopo Vigiliarum A(rmando). ’A septimo anno possunt sponsalia contrahi’ (f. 80r, in marg. ad C.27 q.6 c.1 ed. Holtzmann, Kan. Erg. (1958) 145-6 n. 193 da questo ms).

ff. 104rb-164rb Introductio In prima parte agitur et Decretum (usque C.36 q.2 c.9). Canoni e dicta mancanti nella prima recensio copiata ai ff. 1r-104r; il copista ha iniziato a trascrivere utilizzando i ff. inizialmente rimasti bianchi dell’ultimo fascicolo della I u.c. (ff. 108-176 sono in pergamena più grossolana rispetto ai precedenti);

ff. 164rb-167r De consecratione (incompleta);

Appendix: Decreta Eugenii ‹III› pape [‘Qui ab episcopis suis anathematis-teneri censemus’; ‘‹P›recipimus etiam- quam ad desides neg// = Concilio di Reims (1148), can. 1 e 2 incompl., cf. Mansi 22, 713-714 (167vb, aggiunti da altra mano in uno spazio originariamente bianco);

ff. 168ra-175 De consecratione (in scrittura notulare).

Al f. 176ra-b (ma con funzioni di guardia) sono state trascritte su due colonne con spazi riservati per le rubriche quattro decretali di Onorio III e due frammenti di una costituzione di Federico II nel seguente ordine: Honorius papa .iii. episcopo bononiensis. ‹N›overit tua fraternitas… scribere iudicata. = Potthast 6469 = Comp. V 1.1.2; ‹F›ridericus romanorum… fecimus anotari; ‹H›ic editali… in generali concilio promulgatas. = MGH Constitutiones 2.107-108; Capitulo constantinopolitano. Inscriptio. Ut preterite… vel ussurpent. = Potthast 7707 = X 1.6.45 = Comp. V 1.1.4; Idem Cabilonensis episcopo. Ex parte… ob‹staculo› conferatis. = Potthast 7708 = X. 1.2.12 = Comp. V 1.1.5; Idem abbati et conventui Dolensis. Cum olim super…monaste// (2 ll.) = Potthast 7709 (Honorius III).

ff. I’r-IV’v Frammenti di un breviario con l’Ufficio di San Pietro e dell’Invenzione della Croce (sec. XIII); frammenti di un Messale (sec. XII). Frammenti di documenti relativi a Camaldoli.

Literature

Holtzmann, Kanonistische Ergänzungen V pp. 145-149. – Kuttner, Annual report. Traditio 13 (1957) 466. – Rabotti, Elenco 117. – F. Gossman, Pope Urban II and Canon Law, Washington D.C. 1960, 128-29. – M.E. Magheri-Cataluccio, A. Ugo Fossa, Biblioteca e cultura a Camaldoli. Dal medioevo all’umanesimo, Roma 1979, 57, 153, 207-208. – Codici miniati benedettini, Firenze 1982, 31. – A. Di Domenico, Alcuni codici miniati romanici nel fondo Conventi Soppressi della Biblioteca Nazionale di Firenze. Miniatura 3-4 (1991) 52. – Weigand, Glossen 748-52. – A. Winroth, The Two Recensions. – C. Larrainzar, El Decreto de Graciano del códice Fd (= Firenze, Biblioteca Nazionale centrale «Conventi soppressi» A.I.402). In memoriam Rudolf Weigand. Ius Ecclesiae, 10 (1998) 421-89. – R. Weigand, Chancen und Probleme einer baldigen kritischen Edition der ersten Redaktion des Dekrets Gratians. Bulletin of Medieval Canon Law, 22 (1997-1998) 53-75. – Winroth, The Making of Gratian’s Decretum 28-32. - A. Winroth, Le manuscrit florentin du Décret de Gratien: Une critique des travaux de Carlos Larrainzar sur Gratien, I. Revue de droit canonique 51:2 (2001), 211–231 – P. Landau, Gratian 39. - G. Murano, The Life and Iconography of Gratian: A “Mise au Point” (Part I). Saeculum Christianum, 32 (2025), p. 39.